Reisverslagen

Verslag missie orthopedie oktober 2018

Door Wiel Wijnen, gipsmeester

Ik heb met name samengewerkt met de grote groep fysiotherapeuten: Robert Mbemba, Jasmine Mbemba, Pricille Deborah Nzengomona Ntadi, Anne-Marie Pambou uit Brazzaville en Blandine Prisca Moutsouka en Defirmin uit Pointe-Noir. Het overgrote deel van de tijd hebben we samen consultaties gedaan op locatie van de ‘gipskamer’ en daar ook de behandelingen verricht. Daarnaast heb ik steeds samen met één van de fysiotherapeuten de post operatieve gipsverbanden op de operatiekamer aangelegd.

Beoordeling werkzaamheden in het algemeen:
1. Patiëntenzorg
De triage vooraf door chirurg dr. Fleur Kaya, waarbij twee patiëntengroepen zijn gevormd, is zeer goed bevallen. De eerste groep patiënten, voor het overgrote deel kinderen die voor operatieve ingrepen in aanmerking zouden kunnen komen, zijn teruggezien door dr. Fleur en chirurg drs. Nico Vanderhauwaert. De tweede groep patiënten zijn verwezen voor een consult bij de fysiotherapeuten en mede gezien door mij.
We hebben vooral kinderen gezien met klompvoeten in de leeftijd van 1 tot 8 jaar. Een vijftal kinderen kampte met een talus verticalis. Daarnaast zagen we diverse kinderen met spitsvoeten, contracturen aan de bovenste extremiteiten, kinderen met scoliose en diverse kinderen met een Erbse parese. Twee kinderen met een redelijke recente antebrachi fractuur hebben we ter plekke gereponeerd en met gips geïmmobiliseerd. Pasgeborenen met klompvoetjes zijn doorverwezen naar het centrum van Robert Mbemba.
We hebben opvallend veel kinderen gezien met neurologische klompvoeten ten gevolge van ondeskundig uitgevoerde injecties met kinine in bil.
In totaal hebben wij in deze twee weken 97 ‘nieuwe’ consultaties verricht en in totaal 88 gipsverbanden aangelegd.

2. Scholing
Er is speciale aandacht uitgegaan naar de redressie van oudere kinderen met klompvoeten in de leeftijd van 2-5 jaar.
De conservatieve behandeling van talus verticalis (reversed Ponseti) was niet bekend.
Bij vijf kinderen met een talus verticalis hebben we per kind tweemaal (elke week een keer) training on the job kunnen toepassen.
Conservatieve fractuurbehandeling:
-repositie antebrachi fractuur en immobilisatie middels gips (training on the Job);
-repositie cruris fractuur en humerus fractuur en immobilisatie met gips (geoefend op elkaar).
Scholing gipstechnieken, wigtechniek, splijten gips.
PowerPoint-presentaties
-patho-anatomie en behandeling talus verticalis;
-complicaties gipsverbanden: preventie van complicaties, de symptomen en behandeling ervan;
-fractuurbehandeling.

Beoordeling lokaal personeel
De aanwezige groep fysiotherapeuten is goed gemotiveerd, leergierig en steeds redelijk op tijd aanwezig. Goed contact gehad en leuk mee samengewerkt. Van de drie anesthesisten kwamen X. en Y. wel eens paniekerig/onrustig over. Z. maakte daarentegen een zeer deskundige en professionele indruk. De afsluiting van twee werkweken middels certificaten en een hapje en een drankje zijn positief bevallen. Jammer dat wijzelf vanwege de terugvlucht weinig tijd hadden.

Ondervonden problemen
Lange reistijden van hotel naar ziekenhuis. Er gaat veel tijd verloren. ’s Morgens late begintijd (8.30 uur) en ’s avonds geen tijd voor ontspanning.
In eerste instantie enkele dagen gewerkt in vochtige ruimte waar vieze schimmel lucht hing, na enkele dagen verhuisd naar andere locatie op röntgenafdeling.
Stroomuitval maakt het onmogelijk om inpandig werkzaamheden te verrichten, omdat er geen licht is. Daarnaast is het verwijderen van synthetisch gips zonder stroom ook iedere keer weer een uitdaging. De eerste dagen problemen met de autoclaaf. Verder problemen met voldoende anesthesie (propanofol). Bij de middaglunch aan het einde van de tweede week enkele malen de hond in de pot gevonden.

Welke oplossingen
Het ziekenhuis in Mfilou is zoals het nu functioneert niet geschikt voor chirurgische missies. Er zal op zijn minst een goed werkend noodaggregaat moeten komen. Het ‘ideale’ ziekenhuis dat we zoeken moet beschikken over een goed werkend noodaggregaat en autoclaaf en over voldoende anesthesiemiddelen, en op korte afstand verblijfsmogelijkheden voor de equipeleden.

Adviezen voor de toekomst
Terugkoppelen aan ministerie van volksgezondheid dat bij de behandeling van malaria, orale medicatie verstrekt kan worden. Als de keuze toch valt op intramusculaire injecties, dan is het aan te bevelen de mensen die injecties toedienen hierin te scholen.


Verslag neurologische missie Brazzaville en Pointe-Noire nov. – dec. 2017

Sjoukje Wethmar demonstreert aan cursisten hoe een CP-kind op de juiste manier vast te houden.

Data
Start op 11 november 2017 door één fysiotherapeute (Sjoukje Wethmar) in Brazzaville. Op 18-11 kwamen twee ergotherapeuten aan (Christi Holweg en Henk Aarts), daarna op 20-11 een verpleegkundige/vertaler (Mariane Snijkers). Op 22 november ging het gezelschap naar Pointe-Noire. De 27ste arriveerde daar de heer Leendert Struijs, voorzitter van SOGV met diens echtgenote Getty. Op 2 december ging het hele gezelschap terug naar Brazzaville. Op 4 december 2017 werd door allen de thuisreis aanvaard.

Programma
De eerste week werden organisatorische zaken besproken met allereerst Constance, de vertegenwoordiger voor SOGV in Brazzaville. Verder een gesprek met de opleiding fysiotherapie, met managers van behandelcentra en met belangrijke collega’s. Lokale behandelcentra werden daarbij bezocht evenals het Willem Struijs Centrum. Er werden inkopen gedaan voor de 4-daagse cursus voor fysiotherapeuten. Deze cursus startte op 16 november. In Pointe-Noire werd een 8-daagse cursus gegeven aan assistent-fysiotherapeuten. Daarna terug in Brazzaville werd de officiële bijeenkomst bijgewoond ter gelegenheid van Internationale Gehandicapten dag op 3 december in het ministerie van Justitie. Ten slotte werden er op de laatste dag nog een aantal bezoeken afgelegd, met als hoogtepunt het bezoek aan de minister van Sociale Zaken.

Cursus
De eerste neuro-missies van een paar jaar geleden hadden opgemerkt dat lokale therapeuten in Congo veelal passieve behandelingen gaven aan CP-kinderen, zonder de kinderen te stimuleren om actieve oefeningen te doen. De kinderen kregen een klein stukje behandeling en de ouders werden geadviseerd. In reactie hierop hebben we besloten om fysiotherapeuten en hun assistenten te gaan opleiden, om zo indirect meer kinderen te bereiken en te stimuleren dat actieve behandelingsvormen beter gecontinueerd konden worden. Daarbij werd veel aandacht gegeven aan de ouders en werden hulpmiddelen geadviseerd die het levensgeluk van CP-kinderen konden verbeteren.

Met de eerste cursussen is gestart in het voorjaar van 2016, zowel in Brazzaville als in Pointe-Noire. Er werd gekozen voor de Hambisela-methode. Deze methode helpt fysiotherapeuten ouders voor te lichten en geeft veel praktische handvatten voor het positioneren, de behandeling, het uitvoeren van dagelijkse handelingen, de onderlinge communicatie, het spel en het schoolse leren. In het najaar van 2016 werden wederom twee cursussen gegeven; naast observeren en behandelen was er veel aandacht voor (aangepast) zitten. Op basis van onze ervaringen hebben we hierna besloten om de groepen cursisten te splitsen op kennisniveau. In Brazzaville werden fysiotherapeuten uitgenodigd en in Pointe-Noire hun assistenten.

Brazzaville 2017
Er waren 11 deelnemers in de École Spéciale des Jeunes Sourds, waarvan er 6 niet de voorgaande cursussen hadden gevolgd. Er waren heel veel CP-kinderen die als voorbeeldcasussen werden behandeld. Eén van de kinderen werd gevraagd om later terug te komen als de ergotherapeuten er waren, omdat voor dit kind een stoeltje geïndiceerd was. Er is voor gekozen om relatief weinig echte theorie te geven, omdat naar de Hambisela-methode kon worden verwezen als naslagwerk. In een rollenspel rond pop “Anna” werd de theorie herhaald. Dat bleek toch wel belangrijk omdat aanvankelijk veel vragen onbeantwoord bleven. De laatste twee dagen waren we met een compleet team en de laatste dag ook nog met de hulp van een goede vertaling dankzij Mariane.

Cursisten oefenen hun methodiek bij CP-kinderen.

Het praktisch toepassen van het aanmeten van hulpmiddelen blijft ook moeilijk. Ongeveer de helft van de cursisten wilde graag actief met de kinderen bezig zijn, de andere helft is weliswaar betrokken, maar wil toch liever kijken.

De constructie van stoeltjes blijkt duur, voor vele ouders té duur. Er wordt gepuzzeld om deze te laten maken door de École Speciale of een technische school, waarmee contacten worden opgebouwd.

Tijdens de evaluatie komt naar voren dat de cursisten graag in een kleine groep willen zijn en met alleen fysiotherapeuten. Men wil zelf graag de assistenten instrueren. Ook wil men meer kennis over ergotherapie. Na afloop geeft men aan eigenlijk liever geen passieve CP-behandelingen meer te willen doen, maar meer actief wil gaan oefenen met de kinderen
Wij zien dat het observeren van kinderen, een doelgericht behandelplan opstellen en uitvoeren moeilijk is voor de meeste cursisten. Dat geldt ook het openstaan voor de problemen van ouders, daarbij een hulp zijn en er in de behandeling prioriteit aan geven.  Het soepel hanteren van de kinderen is voor velen nog heel moeilijk. Deels komt dat doordat er een aantal cursisten zijn die de ervaring van de voorgaande cursussen missen. Ieder krijgt na afloop een USB stick met informatie. Op de cursus zien we ongeveer 35 CP-kinderen.

Pointe Noire
In Pointe-Noire loopt de organisatie wat makkelijker doordat de aanwezige sociaal-assistente van het centrum Caritas heel goed begrijpt hoe het uitnodigen van de kinderen dient te gebeuren. De eerste dag zijn er rond de 25 assistent-fysio’s. Ook hier zijn weer nieuwe cursisten bij. Iedere dag starten we met een stukje theorie. Dit doen we met behulp van een video-opname, of door te oefenen met poppen of op elkaar, bijvoorbeeld lopen of meten, aan- en uitkleden, spelen, symptomen van kinderen met aids. De ergotherapeuten construeren opnieuw stoeltjes wanneer dat tijdens de cursus voor een kind wordt geïndiceerd. Maar ook hier is nog geen oplossing hoe de therapeuten een en ander zelf moeten organiseren. Wel worden er afspraken gemaakt om contact te leggen met een technische school.

Aan ieder wordt informatie op schrift of in de vorm van een USB-stick uitgereikt na afloop. In Pointe-Noire zien we tijdens de 8-daagse cursus ruim 40 kinderen.

De 4 poliocentra
Overal was er een prettige en gastvrije ontvangst. De centra zijn over het algemeen bescheiden ingericht, de materialen zijn vaak oud en erg gebruikt. Overal de smalle houten tafels met openingen voor contractuurbehandelingen. Men oppert dat ouders niet gemotiveerd zijn voor het doorzetten van een behandeling. Men werkt met 1 of 2 fysio’s en vele assistenten. Veelal worden standaardbehandelingen verricht bestaande uit massage, passief bewegen, spalken gericht op contracturen, of een korset of halskraag om slappe spieren te ondersteunen. Het betrekken van ouders bij de behandeling is zeer bescheiden, men verwacht dat de ouders actief bewegen met de kinderen maar de instructie hiervoor is onvoldoende.

Geen van de bezochte centra zijn echt ingericht op het behandelen van CP-kinderen in de zin van actief bewegen op een oefenmat op de grond. Ook al heeft men dit nu gedurende twee jaren gezien op de cursus, dit is niet overgenomen of geïmplementeerd. Er wordt geen gebruik gemaakt van stoelen voor ouders of behandelingen op schoot. Er is geen activatiemateriaal om kinderen uit te lokken tot bewegen (speelgoed, ballen).

Ook hier zien we hoe moeilijk het is om eerst te observeren en de problemen die ouders ondervinden te exploreren.

De kinderen en hun ouders
Tijdens deze weken zien we héél veel CP-kinderen van diverse leeftijden, maar vooral veel jonge kinderen. Er werden slechts weinig kinderen aangeboden die we al eerder gezien hebben. Dit lijkt erop te duiden dat kinderen niet langdurig in behandeling zijn.

Hulpmiddelen
Er worden voor kinderen 7 stoelen gemaakt. Ook een drietal Schwester Liselotte-kussens. Een set voetenbankjes, enkele kussensets voor beter positioneren. Eén van de kinderen krijgt een paar loopstokken. Enkele kinderen krijgen een aangepaste drinkbeker. De school van André Kabi krijgt een loopwagen met zadel die voor een drietal kinderen al was uitgeprobeerd.

Oudervereniging
Op 19-11 mochten we getuige zijn van de oprichting van een oudervereniging voor CP-kinderen ten huize van de school van André Kabi. De vereniging stelt zich ten doel om de belangen te behartigen van alle CP-kinderen in Congo, dus voor betere behandelingen, scholing, dagopvang, het verkrijgen van hulpmiddelen zoals rolstoelen en ondersteuning.

Vrije tijd
Gedurende de (weinige) vrije tijd ging het team enkele malen per auto genieten van het prachtige land. We hebben pittoreske streken en bezienswaardigheden bezocht en een markt. We logeerden en genoten meestal de maaltijd in een plaatselijk middenklasse hotel.


Mission de Chirurgie Orthopedique

Hopital de Talangaï, Brazzaville, 24 maart tot 05 april 2017

Wachtrij voor het orthopedisch consult.

Organisatie
Op het moment van aankomst op het vliegveld Maya-Maya van Brazzaville waren 5 leden van de Congolese onderafdeling van onze stichting aanwezig om ons te verwelkomen. De transfer naar het hotel vond plaats in een door de Congolese overheid ter beschikking gestelde auto met chauffeur, die tijdens de gehele duur van de missie bij ons in gebruik bleef.

Zaterdag 25 maart is een deel van de equipe begonnen met de consultaties van patiënten in het ziekenhuis Talangaï. De overige equipeleden zijn naar het Willem Struijs Centrum gegaan om de materialen, die tijdens de missie noodzakelijk zullen zijn, uit te zoeken en vervolgens te transporteren naar het ziekenhuis Talangaï, alwaar ze worden opgeslagen in een ons ter beschikking gesteld lokaal. Dit materiaal bevindt zich in een 15-tal enorme kisten. Een zwaar werk in een stoffig en te warm lokaal!

Maandag 27 maart: aanvang van de activiteiten in de operatiekamer, nadat deze was klaargemaakt en het ter beschikking gestelde lokaal was ingericht met de noodzakelijke meubelen etc. Vervolgens werden instructies gegeven aan de Congolese medewerkers die aan onze equipe waren toegevoegd.

Operatiekamer
Het transport van de noodzakelijke materialen voor de operatiekamer werd uitgevoerd. Het gaat om materialen zoals maskers, handschoenen, hechtgaren, operatiekleding, verband, desinfectanten, producten voor de anesthesie.
Het onderhoud en desinfecteren van alle apparatuur aan het begin van de dag behoort tot de normale procedure.

Een behandelde jongen en zijn moeder en zusje rusten samen uit in een ziekenhuisbed.

Sterilisatie
Veel dozen en trommels zijn in gebruik. Veder hebben we papier en operatielakens en -kleding. Het materiaal moeten we naar de sterilisatiekamer brengen. Een belangrijk onderdeel. Vaak heen en weer lopen want er is veel materiaal. Helaas beschikken we niet over een soort boodschappenkarretje.

Vervolgens komt er een herhaling van de procedures, een korte informatie aan de medewerkers, een soort gebruiksaanwijzing met demonstratie van de verzegeling van de sterilisatie en overige instrumenten. Aan de medewerkers worden specifieke vragen gesteld over de sterilisatie van de kleding die tijdens de operaties gedragen gaan worden. Vervolgens komt het verplaatsen van de talrijke dozen met operatielakens en -kleding op gang om te worden gewassen, gestreken en gevouwen. Dezelfde instructies moeten dan ook opnieuw worden gegeven over de wijze van opvouwen van de operatiehemden.

Dagelijks werk
Veel tijd gaat er verloren voordat het operatieprogramma begint. De Congolese anesthesisten zijn niet altijd op de afgesproken tijd (08.00 uur ) aanwezig. Hun materiaal en overige producten zijn niet altijd tevoren klaargezet. Daarnaast zijn wij ook vaak afhankelijk van de sterilisatieafdeling. De dozen die wij de voorgaande avond laat hebben afgegeven, blijken de volgende dag dan niet tijdig te zijn gesteriliseerd.

Lokale medewerkers
De missie heeft ook een opleidingsdoel van lokale medewerkers. Ondanks de vele informatie die wij geven, stellen de lokale medewerkers ons nauwelijks vragen. Ook zijn ze vaak, plotseling, voor een te lange tijd verdwenen. Hen moet regelmatig opdrachten worden gegeven, want ze nemen zelf nauwelijks initiatieven.

Werkomgeving
Nog veel te wensen! Teveel verplaatsingen van zaal naar zaal, dit omdat er regelmatig geen water uit de kraan komt en de elektriciteit vaak uitvalt.

Onderhoud operatiekamer
Er zijn twee mensen aangesteld om de schoonmaak na een operatie uit te voeren, maar je moet ze keer op keer zoeken wanneer je ze nodig hebt. J. is gemotiveerder dan haar collega en probeert als beste de opdrachten uit te voeren.

Materiaal
Altijd dezelfde problemen met de pneumatische bloedstopmachines. Geen een houdt de druk vast. De motor en de zaag lijkt het aan vermogen te ontbreken (probleem met de accu?) Het lemmet van de zaag is niet meer heel scherp, vooral niet bij het doorzagen van de beenderen bij tieners. Heel veel instrumenten die ons ter beschikking zijn gesteld, zijn niet echt goed bruikbaar. Maar gelukkig heeft onze stichting haar eigen instrumenten.

Het spijt mij heel erg dat inlichtingen tevoren over de aard van het probleem van de patiënten niet beschikbaar blijken. Ik kan dan de specifieke instrumenten, die ook afhankelijk zijn van de grootte en leeftijd van het kind, niet tijdig klaarleggen. Het zich daarop instellen blijft moeilijk omdat het operatieprogramma van de dag daarna pas laat op de dag arriveert. (Het lokale materiaal is dan niet meer in ons bezit en het hergroeperen van het materiaal in de verschillende dozen, vaagt veel tijd).

Ik weet dat het operatieprogramma werd vastgesteld voor de gehele week maar de regelmatige wijzigingen van informatie maakt het ons niet gemakkelijk. De wijzigingen van informatie zijn het gevolg van onvoldoende organisatie bij de Congolese (para-)medici. (Teveel informatie doodt alle informatie.)

Samenwerking met de lokale medische equipes
Die is op zichzelf genomen heel goed. De mensen lachen, zijn enthousiast, ze luisteren en zijn gemotiveerd, maar dat alles tot op een zeker moment: plotseling is men moe of het werk ‘beu’. Morgen is er immers weer een dag.

De medewerkers van de Congolese afdeling van onze stichting, zoals Aimée, Constance, Tony en Brice zijn altijd beschikbaar voor het geven van hulp en inlichtingen, als we het nodig hebben.

Als ik voor mezelf spreek, heb ik de samenwerking met de nieuwe leden van onze equipe zeer gewaardeerd en mijn kennis over klompvoeten is dankzij de samenwerking met onze chirurg Greta Dereymaeker zeer toegenomen. Kortom, deze nieuwe, mooie en rijke ervaring doet mij uitzien naar mijn volgend vertrek naar Congo-Brazzaville, dat in oktober 2017 zal plaatsvinden.

LB


Verslag neurologische equipe, 29 februari – 14 maart 2016

slechtewegen

Kinderfysiotherapeut Ada Munnik-Snaayer en fysiotherapeuten Toon Valks en Sandro van der Hoek reisden eind februari 2016 naar Congo-Brazzaville om het trainingsprogramma ‘Hambisela’ te verzorgen voor Congolese collega-fysiotherapeuten. Het programma is gericht op de behandeling van kinderen met cerebrale parese (CP). Dit betreft hersenbeschadiging – vaak ontstaan bij de geboorte – waarbij allerlei vormen van neurologische uitval kunnen optreden. Dit kunnen zowel geestelijke als fysieke stoornissen zijn, en zowel motorische stoornissen als bijvoorbeeld blindheid. In de Franstalige wereld is de afkorting IMC gangbaar. De zorg voor deze groep patiëntjes moet in Congo-Brazzaville bijna van de grond af opgebouwd worden. De Congolese kinésithérapeutes, kortweg kinés, passen oude behandelingen toe die het IMC-kind niet of weinig helpen. De meerdaagse Hambisela-training is door onze neurologische equipe tweemaal gegeven: eerst aan een groep cursisten in hoofdstad Brazzaville, vervolgens aan een groep in de grote havenstad Pointe-Noire. Hieronder volgt hun levendige verslag van de hele missie.

Hambisela! Geef de kennis door!

Eindelijk eens nieuws van ons. Eenmaal in Pointe-Noire een kraan waar water uitkomt, de lamp aanblijft en… wifi internet. Het heeft hier, net als in Brazzaville, veel en hard geregend. De puinhopen zijn onbeschrijfelijk. In Nederland zou de noodtoestand zijn afgekondigd. En wat een veerkracht hebben de mensen hier. Het lijkt wel dat het dragen van hun lot de enige keuze is. Heel langzaam wordt de betekenis zichtbaar van het ja zeggen op het verzoek iets te doen voor de kinderen met een cerebrale parese. De uitkomsten van een enquête zijn we nog aan het uitwerken. Maar nu al durven we te zeggen dat er meer moet gebeuren, dan alleen lesgeven om het project te doen slagen. Een volgend keer hierover meer.

Intussen maken wij het prima. We bruisen van de activiteit. Ghislain (Louppe, directeur zusterstichting Sur Un Pied d’Égalité, red.) heeft het maar druk met ons.

Groeten van Ghislain en Ada, Toon en Sandro

Eerste week, Brazzaville, 29 februari – 6 maart

Maandag 29 februari
We hebben een afspraak staan met de groepsleidster van de opleiding kinésitherapie. Zij zou ons bellen als zij het lesprogramma van de tweejarige kiné-opleiding voor ons beschikbaar had. Ze heeft nog niet gebeld. We wachten af. Tijdens de introductiebijeenkomst vanmiddag hebben we kennisgemaakt met de heer Moussa, de vertegenwoordiger van de oudervereniging van kinderen met IMC. Ook collega André Kabi was er. Hij kende de vertegenwoordigster van de oudervereniging van gehandicapte kinderen in Brazzaville. We deden het verzoek tot een ‘reünie’ met hen drieën, zonder agenda. We werden voor de avond uitgenodigd bij de heer Moussa thuis. Reuze knus met zijn vrouw en de kleinste dochters erbij. De beide vertegenwoordigers wonen vlakbij elkaar maar kenden elkaar niet. Veel informatie is uitgewisseld, zoals de problemen van de moeders, de zwakke zorg- en dienstverlening en de falende overheid. We lieten op een laptop een film zien over hulp aan kinderen met IMC in Ghana. De beelden en het verhaal sluiten perfect aan op de inhoud en de werkwijzen van ons Hambisela-programma. Het gaf veel reacties. De beide oudersvertegenwoordigers gaan elkaar opzoeken. We hopen op een bundeling van krachten. Ook is de wens uitgesproken om genoemd te worden in de samenwerkingsovereenkomst tussen SUPE en de overheid als association des parents enfants handicapé. Het is een goed plan om hen bij een volgende missie weer op te zoeken.

De beloofde pause café hebben we op een droogje doorgebracht.

Dinsdag 1 maart, eerste cursusdag
De geplande start was 9.00 uur. Flipover, projector en stoelen waren snel geïnstalleerd.
Heer George is het niet gelukt om lampjes en een ladder te regelen zodat we in een schemerige ruimte moesten werken. Op de originele lijst stonden 21 deelnemers. Daaraan bleken er tien toegevoegd te zijn. En twee zijn er spontaan (?) komen aanlopen. Zeven kinés, acht aides en zes met een andere functie. De doelgroep is dus bereikt. Om 9.00 uur waren er vijf deelnemers aanwezig. Pas om 11.00 uur was iedereen present! Tussendoor bleek een zestal verdwenen om wat te gaan eten en drinken. De beloofde pause café hebben we op een droogje doorgebracht. Veel gemopper en vrees dat velen om deze reden morgen niet zullen komen. Heer George had de catering gedelegeerd maar niet gecontroleerd. Hij excuseerde zich niet. Dat moet morgen beter.

De weekplanning – bestemd voor onszelf en Ghislain – is één op één naar de deelnemers gestuurd, zodat zij in de veronderstelling waren ook ‘s middags te moeten komen. Ook verschenen er twee moeders met hun IMC-kind, wat pas voor woensdag stond gepland.

Methodiek
Het onderwijsprogramma is geschreven op het niveau van de ouders, dus het moet voor bijna iedereen te begrijpen zijn. Toch schrikken we van het lage kennisniveau van de deelnemers. De ‘managers’ blijken uitgebreid te kunnen antwoorden, maar de oorspronkelijke vraag raakt totaal uit beeld. Voor ons is het hard werken om de les centraal te houden, ondanks het vraag-en-antwoordspel. We gaan bij veelpraters ingrijpen en samenvatten wat ze hebben gezegd. Klopt dit? Ok, dank u wel. De vraag herhalen helpt de deelnemers om te focussen, want wat hen hoog zit – de sociaal-financiële problemen – vertellen ze het eerst. Evenals wat ze persoonlijk raakt. En dat heeft vaak niets met de vraag te maken. We gaan de nadruk leggen op het aanvullen van elkaar bij het geven van antwoorden en verder niets. We moeten niet bang zijn om de les niet af te krijgen. De rest kan als huiswerk mee gegeven worden. Wel de volgende dag terugvragen wat ermee gedaan is.

equipemaart2016_3We moeten ons inspannen om het francais-congolais te begrijpen. Veel deelnemers hebben geen stemvolume en mompelen. Gelukkig hebben we houvast aan de tekst in de modules. Want ook het overbrengen van de leerstof blijkt vandaag niet altijd makkelijk. We vragen ons voortdurend af of we wel begrepen zijn, want ook de ommekeer in denken naar een totaal nieuwe behandelmanier telt hier mee. Maar ook het spreken in een voor ons vreemde taal. We hebben het er onderling over gehad. Op Gelijke Voet geven we het advies om het team uit te breiden met deskundigen die ook de Franse taal beheersen.

Bezoek aan het Centre d’Appareillage
Na de eerste lesochtend zijn we snel naar het Centre d’Appareillage Orthopedique Willem Struijs gegaan om de medewerkers daar nog te treffen. We hebben de oven (voor de fabricage van prothesen, red.) gezien, terwijl deze aanstond. Aan ons is uitgelegd dat zo’n twee keer per jaar de stoppen doorslaan. De medewerkers hebben echter geen voorraadje stoppen aangelegd om dan snel het probleem op te lossen. De oven is zestien jaar oud, wordt ons verteld. Er is iets mis in het apparaat dat de storing veroorzaakt. In de oven moet dan wat gerommeld worden om hem aan de praat te krijgen. Van de zaagselafzuigmachine werkt de motor wel, maar een ander onderdeel niet. Ada heeft een foto gemaakt.

We laten ons laten informeren over het aantal Denis Browne spalken (anti-klompvoetbeugel) dat het centrum afgelopen jaar heeft gemaakt. Vijf. (…) We geven het advies om de stroomkabel van de haspel te rollen voordat een apparaat wordt aangezet. Door inductie kan de opgerolde kabel warm worden. Inderdaad blijkt het rubber van de kabel aan elkaar te plakken.

Woensdag 2 maart, 2e cursusdag
Ditmaal op de strenge begintijd van 8.30 aanwezig om alles klaar te zetten. Al de gevraagde spullen waren er: drie matrassen, drie prachtige poppen en de hoefijzerkussens. We hebben hierom verdrietig gelachen. Want wat bleek? Het waren prachtige rechte rollen in drie maten van kunstleer gevuld met massief matrassenschuim. Toen we aan Ghislain vroegen hoe er een hoefijzervorm van te maken zei hij dat we de rollen konden verbuigen tot een hoefijzer. In de kern bleek een buigbaar ijzeren staaf te zitten. De term ijzer is letterlijk genomen. We durven er niets van te zeggen, want ja, waar is het misverstand ontstaan? In de haast zijn door Ghislain drie kussens gekocht. Kussens voor volwassenen zijn het geworden. Malentendu! (Misverstand!, red.), is bijna een mantra aan het worden. Met het aanbieden van ligcomfort is het goed gekomen. We kunnen inmiddels fantastisch improviseren.

Er was iets te drinken en te snoepen! Heer George heeft de deelnemers een veeg uit de pan gegeven over het gemopper van gister en hen Cfa 2000 uitgekeerd als compensatie voor het ongemak.
Het bijhouden van de presentielijst is overgedragen aan heer George en Ghislain en hun team. (Vandaag ongeveer 25 deelnemers aanwezig.) En het uitreiken van de behandelde module ook. Dit loopt nu goed.

Wie wilde blijven, kon blijven. En… iedereen bleef zitten! Wouw!

Positionnement couchée
Wat de les betreft, een geweldig leuke ochtend voor iedereen en zeker voor ons. De spellen tussendoor om te leren elkaar te instrueren en contact te houden, ook verbaal, waren soms hilarisch. Ook nu weer de schrik hoe weinig deze basiskwaliteiten worden beheerst. Het opdelen in drie groepen rondom de matrassen met moeder en kind, en het speelgoed, was nieuw en vooral vreemd voor de deelnemers. Zeker ook het op de grond zitten leverde een hoop aarzelingen op. Een paar gestelde vragen: “Hoelang kan zo’n behandelsessie nou duren? Helpt mijn massage bij kinderen met IMC? Kan ik deze behandeling ook op de behandelbank doen?”

Eindelijk komen er vragen! Eindelijk een beetje durf en er ontspannen bij zitten. De interactie komt voorzichtig op gang!

Donderdag 4 maart, 3e cursusdag
Opmerkelijk deze dag: ditmaal was er iets te drinken, nadat de les voorbij was, maar gelukkig was iedereen er nog. Toen kwam er nog een moeder met een kind opdagen, hetzelfde als gister. Zo’n eind gelopen, die stuur je niet weg. Onmiddellijk een onderzoeksessie aangeboden. Wie wilde blijven, kon blijven. En… iedereen bleef zitten! Wouw!

Hambisela3PNDeze ochtend wederom een actieve workshop. De groep komt wat los. Is het misschien veiliger? We zijn niet gekomen om te (be-)oordelen. Aarzelend komen de deelnemers naar de matten om op de grond te gaan zitten rondom de matras. Als op een foto een kind te zien is met een slechte zithouding, valt het mee de woorden te vinden om te beschrijven wat ze zien. We benoemen de naar binnen gedraaide, gebogen heup bij een kind met een paralysie cérébrale. Op drie achtereenvolgende andere plaatjes met dezelfde positie van de heup lijkt er naar gekeken te worden als een nieuw fenomeen. Het observeren en vertellen wat er te zien is valt dan opeens niet mee. Samen komen we er wel uit.

Deelnemers die er gister niet waren, stellen vandaag dezelfde vragen, zoals: “Is massage goed om het kind te ontspannen?” Gelukkig kunnen we alternatieven voorhouden, zoals licht schudden en tappen op de tegengestelde spiergroep en duwen op de handrug in plaats van het opentrekken van een spastische vuist.

-“Wij geven het slappe kind een korset om de romp en nek om rechtop te blijven.” Dat is even slikken. Steeds keren we terug naar de gewenste omslag van passiviteit gisteren versus activiteit van het kind en de moeder vanaf vandaag.
-“Wij geven gipsspalken om de benen en de armen, is dat een goed idee?” We leggen uit dat pas na een gedegen onderzoek over langere tijd kan worden besloten tot een handspalkje om de hand open te houden, of een voetorthese in de schoen. En dat is alles. Het nadenken over wat de kinés nu doen en wat er anders kan (moet), is begonnen. Het communiceren met de moeder en het geven van adviezen is nog erg moeilijk. De vele herhalingen in de getoonde beelden en teksten leiden nu wel tot voorzichtig reproduceren.

Pffff… dat is veel!

We drukken onszelf op het hart een haalbaar doel te stellen voor de sessie: samen oefenen op de grond, het kind op ooghoogte aankijken (we hebben een wandspiegel gekocht!) en rustig blijven zeggen wat je doet en voelen wat er gebeurt en hierop reageren,  de moeder adviseren wat te doen, haar laten oefenen en zo nodig corrigeren, het advies om dit thuis enige keren per dag te oefenen. Pffff… dat is veel!

Controle schoenen Moungali
In het Centre des Polios de Moungali het sorteerwerk van Constance gezien. Keurig op Pied Bot, Atelle, anti-varus en gewone schoenen. En ook nog op maat. Uitgebreid complimenten gegeven. We hebben niet de illusie dat de schoenen nu worden verkocht. Er is geen plan en de kennis ontbreekt. De betekenis van de rode stip op de schoenendoos is ons onbekend.
We zijn vergeten om op de laatste dag de kinés in te lichten over het bestaan van deze voorraad en enige uitleg daaromtrent te geven. Zij hebben immers de kennis om schoenen voor te schrijven.

Donderdag 4 maart, 4e cursusdag (evaluatie)
We zijn begonnen met het laten zien hoe een kind geoefend kan worden op een rol. En wat voor strategie een kind met een slappe romp kan hebben om te blijven zitten. Sandro heeft Ada uitgelokt van ruglig naar buiklig, van zithouding naar kruiphouding, via stoeltjesstand naar zithouding. Daarna de twee films uit Ghana met commentaar van Toon. De deelnemers hebben kunnen zien dat er op de grond wordt gewerkt. Een oefenruimte met moeders en hun kind aan het werk en een kiné die een ronde maakt om adviezen te geven. Het sluit prachtig aan bij wat we in theorie hebben verteld. En dat hoorden we de deelnemers met elkaar fluisteren… “Kijk dat hebben we hier ook gedaan!” Herhalen is versterken. Een zelf gemaakte (en onverwacht door Ghislain aangevulde) enquête is ingevuld door 24 aanwezige deelnemers.

equipemaart2016_9Het huiswerk voor de komende zes maanden is besproken. Module 1 leren, module 3 in praktijk brengen. Zoek elkaar op om met elkaar te oefenen. Module 2 en het geplastificeerde A3-schema Normale motorische kindontwikkeling van Sjoukje Wethmar per instelling uitgereikt. O, o, wat vinden ze het heerlijk om iets te krijgen. Opdracht: observeer de spelende kinderen in de buurt en schrijf op wat je ziet. Een onderwijsvorm om uit te proberen is e-learning: de cursisten krijgen de links naar de beide YouTube-filmpjes. Maar ook Sandro’s e-mailadres, met nadruk alleen te gebruiken voor vragen over kinderen met IMC en pas nadat ze eerst zelf antwoorden hebben gezocht bij elkaar of op internet. We wachten af.

Toen was er speelgoed om weg te geven. Nadat door Ada is uitgelegd hoe je er mee kunt werken en bij welk type probleem. Het uitreiken werd een markt in Potopoto, of de dwaze dagen van de Bijenkorf. Graaien, ruzie maken. Toen hebben we heer George gevraagd om de verdeling in goede banen te leiden, wat goed is verlopen. Tot slot wat drinken en eten, en afscheid nemen.equipemaart2016_6

Bezoek aan universitair ziekenhuis gaat niet door.  Nu hebben we de tijd om de ingevulde enquêtes samen te vatten. Vanaf maandag gaan we op herhaling in Pointe-Noire met een rugzak vol nieuwe ervaring.

 

 

Tweede week, Pointe-Noire, 7-14 maart 2016

een mallemolen
dit congolese leven
cirkels zonder rem

Maandag 7 maart, 1e cursusdag
Wijs geworden waren wij om 14.30 uur op het Centre des Polios. Verlengsnoer regelen, uitzoeken welk stopcontact stroom geeft en de flipover klaar zetten. Met de papierrol van Hanneke!. De aanvangstijd van 16.00 uur blijkt niet haalbaar omdat we moeten wachten op de directeuren en chefs de service. Van de zes uitgenodigde chefs de service komen er vier opdagen. De vertegenwoordigster van de overheid vertrekt nog voor we om 16.45 uur starten. Zij had nog een andere bijeenkomst bij te wonen, maar geeft ons nog wel een tip: zeg de deelnemers dat de formation begint om 15.00 uur, dan zijn bijna al de deelnemers er om 16.00 uur. Een van de chefs komt binnen op het moment dat we met een voorstelrondje bezig waren. En vertrekt om zijn telefoon te beantwoorden, om tegen het einde van de presentatie weer binnen te lopen. Bij het afscheid krijgen we zijn visitekaartje…

De reus Gulliver had veel tegenslag en trok zichzelf aan de haren uit de modder.

Bill Gates zei in een interview dat de armoede wordt veroorzaakt door een gebrek aan leiding en/of door oorlog. Als het management in dit land niet het goede voorbeeld geeft is nauwelijks te verwachten dat de bevolking zich anders gedraagt. De reus Gulliver had veel tegenslag en trok zichzelf aan de haren uit de modder. Dat gaan wij ook doen want morgen wordt het weer leuk met de collega’s.

Dinsdag 8 maart, 2e cursusdag
Geplande aanvangstijd 09.00 uur voor de theorieles ‘Wat is cerebrale parese?’ Vijftien collega’s zijn uitgenodigd. Er komen er negen opdagen en twee nieuwen lopen spontaan binnen. Uit het voorstelrondje blijkt dat een aantal van hen net is afgestudeerd. Eén is nog bezig met haar opleiding kinésitherapie. We houden ons aan het Hambisela-programma, maar kunnen nu ook al los van de tekst presenteren. De dia’s helpen daarbij. Ook hier hebben de kandidaten veel moeite om te beschrijven wat ze zien op een foto van een IMC-kind met een slechte houding. We hebben geleerd dat bij het rijtje oorzaken van een cerebrale parese nooit gezegd moet worden dat er ook oorzaken onbekend zijn. Dit is voor de meeste moeders aanleiding om te denken aan een sorcier (tovenaar of heks, red.) als oorzaak.

Een wakker stelletje collega’s! Of het door de tafels komt is slechts gissen, maar de deelnemers zitten in ieder geval alert in een vooruit-houding. Omdat we laat zijn begonnen, vanwege mensen die nog onderweg waren en het lange wachten op drinken en wat eten, loopt de les uit. Het laatste deel van de module mogen de deelnemers zelf nalezen. Ada heeft berekend dat we de afgelopen dagen in totaal een dag wachtend hebben doorgebracht. Een prima ochtend.

prothese_passen4prothese_passen6

In de middag bezoeken we de jongedame voor wie we een prothese hebben meegenomen. Foto’s worden gemaakt, maten opgenomen. De prothese gaat mee terug naar Nederland om afgemaakt te worden. De orthopedische missie in mei kan hopelijk de definitieve prothese afleveren. Na een biertje bij de chauffeur thuis zijn we huiswaarts gekeerd, ook om de praktijkles voor de volgende dag voor te bereiden. Want alles wat we op een lesdag geleerd passen we meteen in het lesprogramma aan.

Woensdag 9 maart, 3e cursusdag
Vandaag dertien deelnemers. Niet om 09.00 uur maar om 10.30 uur gestart, want veel deelnemers moeten door modderpoelen hun weg zien te vinden. Zoals we nu gewoon zijn geraakt, is er altijd wel een vraag uit de groep die de vorige dag nog niet is beantwoord. Vandaag is dat de vraag: Er zijn kinderen met een cerebrale parese die zich agressief kunnen gedragen. Wat kan ik doen om dit gedrag te veranderen? Eigenlijk een vraag voor de module communicatie. Naar beste weten vertellen we van de vlucht-, vecht- en angstreacties die bij een kind optreden als het zich niet veilig voelt. Ada demonstreert wat er mogelijk is om angstreacties te reduceren. Het programma verloopt prima. Er zijn kinderen gekomen waarvan we in gezamenlijkheid de ouders adviezen geven. Gezellig samen eten en drinken, dat schept een band. We gaan best ver. Want wat kunnen we veranderen aan het op moeders rug in een doek dragen van een klein kind met IMC? Het hoofdje bungelt vaak naar achteren en dat lijkt ons niet best voor een slappig of een gespannen kind. We vragen het de kinés en moeders gewoon. En wat blijkt? In de brousse zijn de moeders gewend om hun baby in een sling (als in een hangmat) op de borst te dragen. Mooi om een advies te kunnen voorsorteren uit hun eigen gewoonten!

Een meerderheid van de kinés is leergierig en stelt vragen. Daar worden we blij van. Na afloop zien we een kindje met een aangeboren bindweefselaandoening met misvormingen. We adviseren de behandelend kiné.

Een gepland huisbezoek gaat niet door omdat het adres onbereikbaar is als gevolg van alle kuilen met plassen. Aan het einde van de middag spreken we Michel van den Nieuwenhof en timmerman Charles. Een locatie voor een speeltuintje voor de kinderen die op behandeling wachten is het binnenerf van het Centre des Polios. We bespreken met elkaar de aanpak hiervan.

Donderdag 9 maart, 4e cursusdag
In goede vorm naar het Centre des Polios vertrokken. We zijn keurig om 09.00 uur aanwezig. Met negen deelnemers gaan we om 10.00 uur van start. Uiteindelijk komen er dertien deelnemers. Het is een leuke actieve groep, waarbij de actie/reactie per keer beter uit de verf komt. Een ingelast onderwerp is: korset en halskraag. Dit is door een ‘alternatieve’ groep kinés toegepast bij kinderen met een lage houdingsspierspanning. Helaas zijn de betreffende kinés niet aanwezig bij deze les.

Praktijkles door Ada met een moeder en haar kind

Omdat er maar één jongetje met zijn oma is gekomen, besluiten we om voor de hele groep de opbouw van een behandeling te laten zien. Met succes, want het kereltje en zijn oma zijn als de sterren in een film. Aspecten als voorzichtig contact zoeken en vinden, veel babbelen en de aandacht vragen en laten vasthouden. Uiteindelijk op de grote oefenbal laat de jongen een mooie evenwichtsreacties zien. Ook met de buik tegen de bal kan hij blijven staan en met één arm reiken en grijpen. En oma is de spelpartner. Goed geoefend op de grenzen van zijn kunnen! En dan zijn we drie kwartier verder. De oma vraagt of we een kiné kennen die ook zo kan werken met haar kleinzoon. Die kunnen we inderdaad vinden! Een mooi alternatief voor het masseren en vastbinden op een plank of het aanmeten van een rompkorset of halskraag.

Een huisbezoek aan een blind jongetje gaat niet door. De kiné was niet aanwezig om goede afspraken te maken.

“Vraag aan de astronaut in de hemel om de aarde langzamer te laten draaien.”

Vrijdag 10 maart, 5e cursusdag
De laatste lesdag van onze missie. Een verrassend positieve ochtend (en deel van de middag). Start om 09.00 uur. Om 10.15 waren er tien deelnemers en om 11.00 uur dertien. We vragen wat we kunnen doen om de deelnemers op tijd te laten komen. Eén antwoord willen we doorgeven: “Vraag aan de astronaut in de hemel om de aarde langzamer te laten draaien.” Dit antwoord geeft de doorslag: leer accepteren dat sommigen later komen. Positief is dat de kinés actief blijven totdat de les is afgelopen en ook nog daarna, als we met kinderen aan de slag gaan. Dat onze middagafspraken opschuiven is dan even geen groot probleem. Gister hebben we de deelnemers gevraagd een speeltje te maken van lokale materialen. De creativiteit gaat onze verwachtingen te boven: een serie volledig kartonnen kubus van verschillende grootten, een ballon met rijst erin, een rammelaar van een flesje et cetera. Dit is beter dan speelgoed meenemen uit Nederland. Een opdracht voor elke module! Onze bijdrage is een in S-vorm doorgesneden emmer, met een opgeblazen ballon als spreidblok voor de benen van een kind met IMC. Een variant op het driehoekstoeltje.

We krijgen zomaar een kind met IMC op bezoek. Ons advies om zijn rompkorset te vervangen door actieve oefentherapie wordt niet algemeen aanvaard. Buiten de agenda om, maar mét de groep kinés die blijft deelnemen, onderzoeken we een kind met een asymmetrie van de nekbewegingen en een blind jongetje. Ook geven we korte behandeling. Ouders worden van adviezen voorzien.

De grote verrassing is dat deze groep kinés heeft besloten om een association te vormen die voortaan inhoudelijk gaat samenwerken. En ook organisatorisch. Zij werken verspreid over de stad en het is de bedoeling dat de kinderen behandeld gaan worden door een kiné in hun eigen woongebied. Dat scheelt reistijd en kosten én verzuim. En de groep gaat heten… Hambisela, dat betekent ‘Geef de kennis door!’ Daar kan de groep in Brazzaville niet tegenop.

gepoetste taxi
rijdt uit diepe waterkuil
bemodderd verder

Zaterdag 11 maart
Ada en Toon gaan op huisbezoek bij de tweeling die een schrijfcomputer hebben gekregen. Sandro blijft in het hotel om de verslaglegging en enquêtes uit te werken. Bij terugkeer van Ada en Toon begint hun verhaal met de vraag: Is het mogelijk om op safari te zijn in de stad? Het antwoord is volmondig ja! Al de nieren zitten nog op de plek, maar een ritje kuil uit, kuil in gaat niet in de bezwete kleren zitten. Als dan ook nog eens de accu leeg is en er geduwd moet worden te midden van het ploeterende fileverkeer, nou…

De tweeling van 12 jaar heeft vermoedelijk een spierziekte of een stofwisselingsziekte. Ze zijn door kiné Seraphin behandeld en in vergelijking met november vorig jaar kunnen ze nu leesbaarder schrijven. Ze hebben de grootste moeite om hun zithouding vast te houden. Eén van de jongens weigert met zijn looprek de straat op te gaan. De beugel moet onder een lange broek. Ze zijn nu 4 maanden niet naar school geweest, omdat zij vaak vielen. Adviezen aan Seraphin: tafeltjes, schuin plankje onder computer, voetenplankjes, pengreep en schrijfhouding, antislipmatje op de zitting, controle op het buiten lopen.

Ook is jongetje Kiminou van 6 jaar met IMC opnieuw thuis gezien. Hij ligt liever dan hij zit. Adviezen blijken niet uitgevoerd. We geven Seraphin advies, evenals de collega’s van École spéciale.

Zondag 12 maart
Bezoek aan een prachtige kiné-praktijk annex woning van een deelnemer aan de cursus in Brazzaville, die de cursus in Pointe-Noire dunnetjes heeft overgedaan. Hij is een ex-militair kiné met een praktijk voor volwassenen, waar drie aides werken. Hij wil dat zij ook kinderen gaan behandelen. Hij gaat de kennis aan hen overdragen. Hambisela!

Maandag 13 maart
Bezoek gebracht aan het Centre spécialisé de réeducation orthophonique et otoacoustique.
Een deel van het speelgoed en de kinderkleding zijn daar in goede handen achtergelaten.
De logopediste stemt in met haar deelname aan de module communication. Dit centrum trekt in nieuwbouw. We adviseren om schaduwbomen te planten.

Tussen de bedrijven door discussiëren we veel over het land, de mensen en het project. Wat we inschatten is, dat het lesgeven alleen op de langere termijn te weinig resultaat zal opleveren. Als we een profiel opstellen van een ideale cadre-kinésitherapeut dan kan het er zo uit zien:

  • beschikt over uitstekende communicatieve vaardigheden naar de kinderen en de ouders;
  • bezit creativiteit en doorzettingsvermogen om problemen op te lossen;
  • kan goed samenwerken met vakcollega’s en collega’s van andere disciplines;
  • kan goed organiseren en met overtuigingskracht leiding geven;
  • kan het Hambisela-programma uitvoeren in de dagelijkse praktijk;
  • bezit vakinhoudelijke kennis ten behoeve van het werken met kinderen met IMC;
  • is in staat om weerstanden te overwinnen zoals een niet meewerkende overheid, het gebrek aan een goede werkruimte, outillage en middelen.

Moeilijk te meten, maar wanneer is dit project als een succes te beschouwen?

Gezien vanuit de kinderen:

  • minder heupluxaties;
  • minder ernstige spierverkortingen door de spasticiteit;
  • minder kinderen in voortdurende lighouding;
  • meer kinderen met een verbeterd welbevinden;
  • meer kinderen naar school.

Gezien vanuit de moeder:

  • lagere behandelfrequentie;
  • minder reistijd;
  • minder reiskosten;
  • grotere bijdrage van de ouder aan het oefenen met haar/zijn kind;
  • verbeterde kind-ouder interactie-relatie.

Gezien vanuit de kiné:

  • minimaal 1 of 2 kinés die de kennis en vaardigheden kunnen overdragen op ouders en collega’s, zodat wij overbodig worden;
  • werken met groepen ouders en hun kinderen met de kiné als coach;
  • werken met collega’s met dezelfde kennis omtrent kinderen met IMC (intercollegiaal overleg).

Als zulke kanjers zich aandienen verdienen zij onze steun. In Pointe-Noire zijn kandidaten: Seraphin Bayatenda (wil eigen praktijk opbouwen, heeft geen middelen), Adolphine, Natasja (École spéciale voor spraak- en gehoorgestoorden), Albert (Centre des Polios).

Ada, Toon en Sandro, maart 2016

Docenten en cursisten van het lesprogramma dat in hoofdstad Brazzaville is gegeven
Docenten en cursisten van de training in Brazzaville

Pijlkruidlaan 5
2811 CM Reeuwijk
E: info@sogv.net
IBAN: NL72INGB 0695 0105 14
KvK-nr: 41128548
RSIN: 8160.72.395