
2026 maart- gipsmeester Johan Boogers over zijn ervaringen in Rwanda
Rwanda is een land met een beladen geschiedenis. De bevolking gaat vreedzaam met elkaar om, maar vergeten en vergeven, dat is wat anders. Dit kwam naar voren tijdens een lunch met cursisten van de gipscursus die ik verzorgde in het ziekenhuis van Rilima. Ik dacht een ingang te hebben gevonden om de periode van de genocide – en hoe dit nu leeft onder de bevolking – ter sprake te brengen. Het werd me snel duidelijk dat dit beslist geen onderwerp van gesprek is.
Natuurlijk is er nog veel armoede in Rwanda en is ontwikkelingshulp hard nodig, maar ik heb het land in de afgelopen 25 jaar enorm zien veranderen. Er was één kinderorthopeed: Emmanuel Nsengiyumva. Hij heeft de kinderorthopedie op poten gezet, het ziekenhuis tot ontwikkeling gebracht en inmiddels diverse orthopeden in Rwanda opgeleid, waarvan er vier in het Rilima ziekenhuis werkzaam zijn.
Het Rilima Orthopedic Specialized Hospital (ROSH) was tot voor tien jaar een kinder-orthopedisch centrum waar kinderen werden behandeld uit heel Rwanda en aangrenzende landen. Inmiddels worden ook volwassenen in het ziekenhuis behandeld, onder andere voor een totale heup- of knieprothese. Iets wat tien jaar geleden nog ondenkbaar was. Op dit moment is de verdeling 50% kinderen en 50% volwassenen.
De infrastructuur is enorm verbeterd. De eerste keer dat ik naar Rilima ging, was er buiten Kigali nauwelijks of geen asfaltweg. Je had het gevoel 2,5 uur in een botsauto te zitten, zo erbarmelijk slecht waren de wegen. Nu rijd je er in 1,5 uur naar toe waarvan het laatste half uur nog een zandweg is. Er was destijds geen stromend water en geen elektriciteit. Ook dat is veranderd: er zijn watertappunten en de meeste huizen hebben elektriciteit.
Verder zie je tijdens het spreekuur, in tegenstelling tot vroeger, dat de helft van de kinderen een pamper aan heeft. Toen in in 2014 voor laatst in Rilima was, hadden veruit de meeste kinderen een doek om of helemaal niets. Dit geeft naar mijn mening aan dat de levensstandaard langzaam verbetert. Een andere grote verandering is dat een groot deel van de bevolking verzekerd is voor ziektekosten. Dat maakt dat de gezondheidszorg toegankelijker is geworden.
Ontwikkelingswerk is deels idealisme maar ook avontuur. Je komt in een land waar andere normen en waarden gelden. Mensen moeten over het algemeen knokken voor hun bestaan, zeker in de landelijke gebieden rondom de steden. Zij moeten hard werken en zijn desondanks over het algemeen gastvrij en vriendelijk. Er bestaat een maandelijkse gemeenschapsdienst, Umuganda, op zaterdagochtend. Daarbij werken burgers samen aan publieke taken, zoals het schoon houden van de straten. Iets wat wij ons niet kunnen voorstellen. Ik ken geen enkel Afrikaans land waar het zo schoon is als Rwanda. Plastic tasjes zijn verboden en je vindt geen rommel langs de weg, zoals in Nederland waar men achteloos blikjes en andere rommel op straat gooit.
In 2024 ben ik samen met mijn vrouw op vakantie gegaan naar Rwanda. Met haar heb ik genoten van de prachtige natuur. Ook wilde ik haar graag laten zien waar ik gewerkt had. In het ziekenhuis van Rilima brachten we twee dagen door. Oude bekende fysiotherapeuten kwamen bij me met vragen. Voor ik het wist was ik alweer een paar uur les aan het geven. Dat was een stimulans om hier een vervolg aan te geven en de draad weer op te pakken. Het jaar daarop ben ik in februari op eigen initiatief naar Rilima gegaan om een vijfdaagse gips- en fractuurcursus te verzorgen voor het personeel van ROSH. Zij waren enthousiast en leergierig en namen zoveel mogelijk informatie op.
Toen is het idee ontstaan om later dat jaar – en dat was in november 2025 – een cursus te verzorgen voor meerdere ziekenhuizen. De Stichting Op Gelijke Voet was bereid mij te ondersteunen om deze missie uit te voeren. Er waren veertien deelnemers uit vijf verschillende zorginstellingen: 4 fysiotherapeuten, 5 verpleegkundigen en 5 orthopeden in opleiding. Aan het einde van de cursus kregen de deelnemers een officieel erkend certificaat met 32 accreditatiepunten. Dit kan gebruikt worden voor registratie van hun beroep.
Het feit dat het ziekenhuis zich wil profileren en scholing belangrijk vindt, bleek uit het uitnodigen van een lokale tv zender, Izuba Radio and TV, bij de afsluiting van de cursusweek en de uitreiking van de certificaten. Er zijn interviews en video-opnames gemaakt met cursisten en de organisatie. Rilima heeft de ambitie om het opleidingscentrum van Rwanda te worden voor gips- en verbandtechnieken en conservatieve fractuurbehandeling. Het opzetten van een nationaal erkende opleiding is van een andere orde dan het ondersteunen van een lokaal ziekenhuis. Door paramedici uit heel Rwanda op te leiden ontstaat een brede basis waarbij de scholing van personeel zich als een olievlek kan verspreiden. Teach the teacher, noemen we die benadering. Als dit gaat lukken, zal het effect daarvan een grote invloed hebben op de ontwikkeling van gipstechnieken en behandeling van kinderen en volwassenen in Rwanda. Invloedrijke mensen zoals ziekenhuisdirecteur en orthopeed Emmanuel zijn daarbij heel belangrijk.
Wij werken in twee landen in Centraal-Afrika: Congo-Brazzaville en Rwanda. De verschillen tussen de twee landen zijn enorm. Het begint met de oppervlakte en de bevolkingsdichtheid, maar er is veel meer. Rwanda heeft een zorgverzekeringsstelsel dat 96% van de bevolking dekt en op een klein oppervlakte (ongeveer zo groot als België) heeft het een dicht netwerk van gezondheidscentra en ziekenhuizen. Daarmee hebben de mensen in het algemeen goede toegang tot zorg en er wordt hard gewerkt aan de kwaliteit daarvan. In Congo-Brazzaville is het nog lang niet zover, mede vanwege de grote afstanden. De plannen voor een zorgverzekering zijn in de maak, maar vooralsnog betalen de mensen uit hun eigen portemonnee voor de meeste zorg die ze nodig hebben. In een land waar bijna de helft van de bevolking onder de armoedegrens leeft proberen veel mensen het niet eens.
Voor onze stichting betekent dit dat we een strategie voor de komende jaren proberen te ontwikkelen die rekening houdt met de verschillen. In Congo-Brazzaville proberen onze vrijwilligers steeds meer om mee te denken met de overheid over een effectieve en haalbare aanpak van ondersteuning van kinderen met cerebrale parese en hun ouders; een aanpak die de ouders niet teveel geld kost. Uiteindelijk moet er een Nationaal Actie Plan komen. We houden er rekening mee dat het een aantal jaren gaat duren voordat het plan er is en de overheid ook de middelen kan toewijzen om het uit te voeren. Wij willen al die tijd meehelpen, met expertise, financiële middelen en met heel veel geduld. In Rwanda werken we alleen op het gebied van kinderorthopedie, niet op het gebied van cerebrale parese. We hebben laten weten open te staan voor verzoeken op dat gebied, maar misschien is het niet nodig.
Johan Boogers